Midnam.fo

Fylgiskjal 1

Juli 1996

Alisfrøði

Støddfrøðilig deild

Kravt stig

Endamálið

1. Endamálið er:

a)	at næmingarnir fáa ein lykil at skilja heimin og at teir fáa kunnleika til náttúruvísindaligu heimsmyndina,
b)	at næmingarnir fáa innlit í alisfrøðiligar meginreglur og arbeiðslag, sum eru grundarlag undir tøknifrøðini í okkara tíð, og
c)	at næmingarnir verða kunnugir við alisfrøðiligar hugsanarhættir og háttaløg.

Undirvísingin

2.1 Endamálið við undirvísingini er, at næmingarnir skulu vita skil á høvuðsøkjunum í klassiskari og nýggjari alisfrøði. Næmingarnir skulu vera førir fyri at nýta alisfrøðiligar meginreglur og háttaløg á serligum økjum í náttúru og samfelag. Harumframt skulu næmingarnir venjast at leggja til rættis, gera og lýsa alisfrøðiligar mátingar. Teir skulu duga høvuðsevnini so væl, at teir vera førir fyri at meta um bæði kendar og ókendar spurningar og at gera útrokningar í hesum sambandi. Næmingarnir skulu vera førir fyri at orða seg bæði munnliga og skrivliga um alisfrøðiligar spurningar, og teir skulu vera førir fyri at meta um og viðgera upplýsingar um tøkniligar og náttúruvísindaligar spurningar, sum hava týdning fyri umhvørvi, tøkni, mentanarlív ella samfelagslív sum heild.

2.2 Undirvísingin skal leggjast soleiðis til rættis, at næmingarnir støðugt

a)	fáa skil fyri, at fyribrigdi í umheiminum kunnu skiljast á alisfrøðiligum grundarlagi
b)	fáa varhuga av alisfrøðini sum heildarlýsing av náttúruni
c)	fáa kunnleika til partar av alisfrøðisøguni og fáa varhuga av alisfrøðini sum sannkenningarhátti
d)	fáa kunnleika til ítøkilig dømi um, hvussu alisfrøðilig úrslit og háttaløg verða nýtt í tøknifrøði
e)	fáa innlit í, at neyvt samband er millum alisfrøðilig úrslit og tøkniliga støðið í samfelagnum og lívskor hins einastaka.

Partar av undirvísingini kunnu leggjast soleiðis til rættis, at ávíst evni (tema) verður lýst í síni heild.

2.3 Stórur dentur skal leggjast á alisfrøðiligar royndir og tað at máta. Royndir, sum næmingarnir sjálvir gera og skriva royndarfrágreiðing um, skulu fevna um einar 40 pultstímar. Næmingarnir skriva 12 royndarfrágreiðingar hvør á 3-7 síður (fylgiskjal ikki íroknað). Mælt verður til at gera 2 størri royndir (6-8 tímar hvør), har næmingar í felag skriva royndarfrágreiðing, sum í arbeiðsbyrði íalt svarar til eina frágreiðing fyri hvønn næming. Verða ongar størri royndir gjørdar, skriva næmingarnir í staðin íalt 12 + 2 = 14 vanligar royndarfrágreiðingar hvør.

2.4 Arbeiðið við alisfrøðini fevnir eisini um uppgávurokning, bæði í tímunum og sum sjálvstøðugt næmingaavrik. Næmingarnir lata inn 24 uppgávurøð. Hvørt rað er í arbeiðsbyrði 40-60% av einum próvtøkuraði í alisfrøði á hástigi.

2.5 Undirvísingin verður løgd til rættis við atliti at øðrum lærugreinum. Serstakliga skal dentur leggjast á at samskipa undirvísingina í alisfrøði og støddfrøði. EDV skal vera partur av undirvísingini. Í sambandi við arbeiðið við royndum kann EDV verða nýtt sum amboð, tá ið tað snýr seg um at fáa til vegar mátingar, viðgera mátingar og samlát, eins og til stýring og eftirlit.

Innihaldið í undirvísingini

3.1 Høvuðsevnini eru:

1) Mekanikkur.

Rørsla eftir beinari linju við javnari ferð. Rørsla eftir beinari linju við javnari akseleratión. Kraft, arbeiði og effekt. Lógir Newtons. Gnígging. Mekanisk orka. Tá ið støddfrøðiligi kunnleikin loyvir tí, verður mekanikkurin rundaður av við differentialrokning.

2) Varmalæra.

Trýst, hiti, mylaástøði. Loftevnalógin og gasslógir. 1. høvuðssetningur við einføldum dømum. Evnisvarmi, kalorimetri, bræðing, guving. Varmaleiðing.

3) Ellæra.

Løðing og streymur. Streymmegi og spenningsmunur. Lóg Joules og lóg Ohms. Resistivitetur. Mótstøða og hiti. Elektrisk orka og effekt. Lógir Kirchhoffs. Mótstøðubindingar. Spenningskeldur og elektromotorisk kraft. Dømi um ikki-lineerar komponentar.

4) Aldulæra.

Um aldur og støddir, ið knýttar eru at aldum. Superpositión og Huygens regla. Afturkasting og bróting. Interferensur, standandi aldur. Gittar og spektur. Ljóð og hoyrn. Dopplereffekt.

5) Atomlæra og kjarnalæra.

Kvantisering og fotónir. Røntgengeisling og spektur. Bygnaður í atomi og geisling frá atomum. Atomkjarnin. Kjarnaandgerðir, geislavirkni og fáningarlógin. Helvtartíð. Jónandi geisling og absorptión. Kjarnorka, fissión og fusión. Geisling og heilsuvandi.

6) Serevni.

Seinna árið verða um leið 10 tímar nýttir at lesa eitthvørt serevni, sum næmingar og lærari velja í felag.

Stundir skulu vera at taka samanum viðgjørdu evnini, til at vísa á samanhang og heildarfatan.

3.2 Heiti, tekn og eindir verða sum heild at nýta sum fyriskrivað í alisfrøðiligum formlasavni.

3.3 Lisnar verður 180-300 síður treytað av slagi av undirvísingartilfari.

Próvtøkan

4.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

4.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp umleið helmingin av lisna tilfarinum. Royndarfrágreiðingar, ið hava tilknýti til uppgivna tilfarið, verða sum heild eisini uppgivnar. Serevnið ella partar av tí verða eisini uppgivnir.

4.3 Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva upp alt lisna tilfarið og allar royndarfrágreiðingarnar, møguliga frá starvsstovuskeiði, sí fylgiskjal 35.

4.4 Loyvdir hjálparmiðlar í fyrireikingartíðini eru: bøkur, talvur, uppgávur, royndarfrágreiðingar og annað skrivligt tilfar, sum hevur verið nýtt ella er skrivað í sambandi við undirvísingina. Tól, sum hava verið nýtt í sambandi við uppgivnu royndirnar. Lummaroknari.

4.5 Próvhoyrarin hevur ábyrgdina av, at próvtakarin hevur til taks neyðugu tólini. Próvhoyrarin hevur eisini ábyrgdina av, at bøkur í uppgivna pensum eru til taks í fyrireikingarhølinum. Øðrum loyvdum hjálparmi_lum hevur próvtakarin ábyrgd av at hava við.

4.6 Próvtakarin verður próvhoyrdur í einum spurningi. Spurningurin kann fevna um fleiri partar av uppgivna tilfarinum, og spurningarnir skulu fevna um alt tað uppgivna pensum. Undir próvhoyringini kunnu verða nýttar talvur, myndir ella aðrir hjálparmiðlar úr royndarfrágreiðingunum. Spurningarnir skulu sum heild fevna um royndartól við tilknýti til evnið. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur er ikki loyvt.

5. Givið verður 1 próvtal. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

Støddfrøðilig deild

Hástig

Endamál

6. Endamálið er:

a)	at næmingarnir fáa ein lykil at skilja heimin og at teir fáa kunnleika til náttúruvísindaligu heimsmyndina,
b)	at næmingarnir fáa innlit í alisfrøðiligar meginreglur og háttaløg, sum eru grundarlag undir tøknifrøðini í okkara tíð, og
c)	at næmingarnir verða kunnugir við alisfrøðiligan hugsanarhátt og háttaløg.

Undirvísingin

7.1 Málið við undirvísingini er, at næmingarnir skulu vita skil á høvuðsøkjunum í klassiskari og nýggjari alisfrøði. Næmingarnir skulu vera førir fyri at nýta alisfrøðiligar meginreglur og háttaløg á serligum økjum í náttúru og samfelag. Harumframt skulu næmingarnir venjast at leggja til rættis, gera og lysa alisfrøðiligar mátingar. Teir skulu duga høvuðsevnini so væl, at teir vera førir fyri at meta um bæði kendar og ókendar spurningar og at gera útrokningar í hesum sambandi. Næmingarnir skulu vera førir fyri at orða seg bæði munnliga og skrivliga um alisfrøðiligar spurningar, og teir skulu vera førir fyri at meta um og viðgera upplýsingar um tøkniligar og náttúruvísindaligar spurningar, sum hava týdning fyri umhvørvi, tøkni, mentanarlív ella samfelagslív sum heild.

7.2 Undirvísingin skal leggjast soleiðis til rættis, at næmingarnir støðugt

a)	fáa skil fyri, at fyribrigdi í umheiminum kunnu skiljast á alisfrøðiligum grundarlagi,
b)	fáa varhuga av alisfrøðini sum heildarlýsing av náttúruni,
c)	fáa kunnleika til partar av alisfrøðisøguni og fáa varhuga av alisfrøðini sum sannkenningarhátti,
d)	fáa kunnleika til ítøkilig dømi um, hvussu alisfrøðilig úrslit og arbeiðslag verða nýtt í tøknifrøði,
e)	fáa innlit í, at neyvt samband er millum alisfrøðilig úrslit og tøkniliga støðið í samfelagnum og lívskor hins einstaka.

Partar av undirvísingini kunnu leggjast soleiðis til rættis, at ávíst evni (tema) verður lýst í síni heild.

7.3 Stórur dentur skal leggjast á alisfrøðiligar royndir og tað at máta. Royndir, sum næmingarnir sjálvir gera og skriva royndarfrágreiðing um, skulu fevna um einar 30 pultstímar. Næmingarnir skriva 10 royndarfrágreiðingar hvør á 3-8 síður (fylgiskjøl ikki íroknað). Herumframt verður mælt til at gera eina størri roynd (6-8 tímar), har næmingarnir í felag skriva royndarfrágreiðing, sum í arbeiðsbyrði íalt svarar til eina frágreiðing fyri hvønn næming. Verður eingin størri roynd gjørd, skriva næmingarnir ístaðin íalt 10 + 2 = 12 vanligar royndarfrágreiðingar hvør.

7.4 Arbeiðið við alisfrøðini fevnir eisini um uppgávurokning, bæði í tímunum og sum sjálvstøðugt næmingaavrik. Næmingarnir lata inn 14 uppgávurøð. Hvørt rað er í arbeiðsbyrði 75-100% av einum próvtøkuraði í alisfrøði á hástigi. Uppgávurnar skulu eisini fevna um høvuðsevnini á felagsstigi.

7.5 EDV skal vera partur av undirvísingini. Í sambandi við arbeiðið við royndum kann EDV verða nýtt sum amboð, tá ið tað snýr seg um at fáa til vegar mátingar, viðgera mátingar og samlát, eins og til stýring og eftirlit.

Innihaldið í undirvísingini

8.1 Høvuðsevnini eru:

1) Mekanikkur

Harmonisk rørsla. Rørsla í samvorðnum kraftfelti. Jøvn sirkulrørsla. Tyngdarfelt og rørsla í miðsóknum tyngdarfelti. Orka í miðsóknum tyngdarfelti. Lógir Keplers. Lógir Newtons. Fylgisveinarørslur. Arbeiði og orka. Gnígging. Mekaniski orkusetningurin. Impulsur og impulsvarðveitsla í einari og tveimum dimensiónum. Stoytir.

2) Ellæra og magnetisma

Statisk elektrisk og magnetisk felt. Kapasitansur. Elektriskt felt um punktløðing og í plátukapasitori. Magnetiskur fluxtættleiki um ein langan linjurættan leiðara og í flatum og longum spolum. Rørsla hjá løddum bitlum í samvorðnum elektriskum og magnetiskum feltum. Induktión og vendistreymur.

3) Atomlæra og kjarnalæra

Nøgd og orka. Q-virði, bindingsorka og kjarnabygnaður. Kjarnaandgerðir og varðveitslusetningar fyri kjarnaandgerðir. Fissión, fusión og kjarnatilgongdir í stjørnunum.

4) Serevni

Seinna árið verða einir 20 tímar nýttir at lesa eitthvørt serevni, sum næmingar og lærari velja í felag.

Stundir skulu vera at taka samanum viðgjørdu evnini til at vísa á samanhang og heildarfatan.

8.2 Heiti, tekn og eindir verða sum heild at nýta sum fyriskrivað í alisfrøðiligum formlasavni, sum Landsskúlafyrisitingin hevur góðkent.

Próvtøkan

9. Hildin verður ein munnlig og ein skrivlig próvtøka.

10.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 30 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

10.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp tilfar bæði frá felagsstigi og hástigi við høvuðsdenti løgdum á hástigi. Uppgivnar verða 160-200 síður, alt eftir undirvísingartilfarinum. Uppgivnar verða harumframt 12 royndarfrágreiðingar, sum bæði fevna um felagsstig og hástig.

10.3 Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva upp alt lisna tilfarið á hástigi og allar royndarfrágreiðingar á hástigi.

Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva herumframt upp alt uppgivna tilfarið á felagsstigi umframt allar royndarfrágreiðingarnar, møguliga frá starvsstovuskeiði, sí fylgiskjal 35.

10.4 Loyvdir hjálparmiðlar í fyrireikingartíðini eru: bøkur, formlasavn, talvur, uppgávur, royndarfrágreiðingar og annað skrivligt tilfar, sum hevur verið nýtt, ella er skrivað í sambandi við undirvísingina. Tól, sum hava verið nýtt í sambandi við uppgivnu royndirnar. Lummaroknari.

10.5 Próvhoyrarin hevur ábyrgdina av, at próvtakarin hevur til taks neyðugu tólini. Próvhoyrarin hevur eisini ábyrgdina av, at bøkur í uppgivna pensum eru til taks í fyrireikingarhølinum. Øðrum loyvdum hjálparmiðlum hevur próvtakarin ábyrgdina av at hava við.

10.6 Próvtakarin verður próvhoydur í einum ástøðiligum spurningi og einari roynd. Spurningur og roynd skulu fevna um hvør sítt evni og verða tey givin próvtakaranum samstundis. Spurningurin kann fevna um fleiri partar av uppgivna tilfarinum, og spurningarnir skulu fevna um alt tað uppgivna pensum. Undir próvtøkuni kunnu verða nýttar talvur, myndir og annað tilfar úr royndarfrágreiðingunum ella øðrum tilfari. Undir próvtøkuni er loyvt próvtakaranum at styðja seg til egnar uppskriftir, sum eru skrivaðar í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur er ikki loyvt. Royndarspurningar skulu sum heild eisini fevna um royndartólini.

11. Givið verður eitt próvtal. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

12.1 ²⁾ (Strikað).

12.2 Tá ið mett verður um avrikið til skrivligu próvtøkuna, verður dentur lagdur á, at próvtakarin dugir at greiða frá hugsanarhátti sínum í teksti og myndum. Harumframt verður dentur lagdur á, at valdi roknihátturin er skilagóður, at útrokningarnar eru rættar og at úrslitini verða uppgivin við neyvleika, sum er í samsvari við upplýsingarnar í uppgávutekstinum.

13. Givið verður eitt próvtal fyri skrivligu próvtøkuna. Próvtalið verður givið við støði í meting av einstøku uppgávusvarunum og í eini heildarmeting.

Málslig deild

Miðstig

Endamál

14. Endamálið er:

a)	at næmingarnir fáa ein lykil at skilja heimin og at teir fáa kunnleika til náttúruvísindaligu heimsmyndina,
b)	at næmingarnir fáa innlit í alisfrøðiligar meginreglur og háttaløg, sum eru grundarlag undir tøknifrøðini í okkara tíð, og
c)	at næmingarnir verða kunnugir við alisfrøðiligar hugsanarhættir og háttaløg.

Undirvísingin

15.1 Málið við undirvísingini er, at næmingarnir skulu vita skil á høvuðsøkjunum í klassiskari og nýggjari alisfrøði. Næmingarnir skulu vera førir fyri at nýta alisfrøðiligar meginreglur og háttaløg á serligum økjum í náttúru og samfelag. Harumframt skulu næmingarnir venjast at leggja til rættis, gera og lýsa alisfrøðiligar mátingar. Teir skulu duga høvuðsevnini so væl, at teir vera førir fyri at meta um bæði kendar og ókendar spurningar og at gera útrokningar í hesum sambandi. Næmingarnir skulu vera førir fyri at orða seg bæði munnliga og skrivliga um alisfrøðiligar spurningar, og teir skulu vera førir fyri at meta um og viðgera upplýsingar um tøkniligar og náttúruvísindaligar spurningar, sum hava týdning fyri umhvørvi, tøkni, mentanarlív ella samfelagslív sum heild.

15.2 Undirvísingin skal leggjast soleiðis til rættis, at næmingarnir støðugt

a)	fáa skil fyri, at fyribrigdi í umheiminum kunnu skiljast á alisfrøðiligum grundarlagi,
b)	fáa varhuga av alisfrøðini sum heildarlýsing av náttúruni,
c)	fáa kunnleika til partar av alisfrøðisøguni og fáa varhuga av alisfrøðini sum sannkenningarhátti,
d)	fáa kunnleika til ítøkilig dømi um, hvussu alisfrøðilig úrslit og arbeiðslag verða nýtt í tøknifrøði,
e)	fáa innlit í, at neyvt samband er millum alisfrøðilig úrslit og tøkniliga støðið í samfelagnum og lívskor hins einstaka.

Partar av undirvísingini kunnu leggjast soleiðis til rættis, at ávíst evni (tema) verður lyst í síni heild.

15.3 Stórur dentur skal leggjast á alisfrøðiligar royndir og tað at máta. Royndir, sum næmingarnir sjálvir gera og skriva royndarfrágreiðing um, skulu fevna um einar 25 pultstímar. Næmingarnir skriva 6 royndarfrágreiðingar hvør á einar 3-8 síður (fylgiskjøl ikki íroknað). Herumframt verður mælt til at gera eina størri roynd (6-8 tímar), har næmingarnir í felag skriva royndarfrágreiðing, sum í arbeiðsbyrði íalt svarar til eina frágreiðing fyri hvønn næming. Verður eingin størri roynd gjørd, skriva næmingarnir í staðin íalt 6 + 2 = 8 vanligar royndarfrágreiðingar hvør.

15.4 Arbeiðið við alisfrøðini fevnir eisini um uppgávurokning, bæði í tímunum og sum sjálvstøðugt næmingaavrik.

15.5 Undirvísingin verður løgd til rættis við atliti at undirvísingini í lærugreinini alis-evnafrøði í øðrum flokki. Somuleiðis verður undirvísingin løgd til rættis við atliti at øðrum lærugreinum. EDV skal vera partur av undirvísingini. Í sambandi við arbeiðið við royndum kann EDV verða nýtt sum amboð, tá ið tað snýr seg um at fáa til vegar mátingar, viðgera mátingar og samlát, eins og til stýring og eftirlit.

Innihaldið í undirvísingini

16.1 Høvuðsevnini eru:

1)	Mekanikkur
	Rørsla eftir beinari linju við javnari ferð. Rørsla eftir beinari linju við javnari acc. Kraft, arbeiði og effekt. Lógir Newtons. Mekanisk orka.
2)	Ellæra
	Ringrásir við lineerum komponentum, løðing, streymmegi, spenningsmunur, resistanur, elektromotorisk kraft, elektrisk orka og effekt. Dømi um ikki-lineerar komponentar.
3)	Aldulæra
	Um aldur og støddir, ið knýttar eru at aldum. Sveiggtíð, frekvensur, sveigvídd, aldulongd og ferð. Superpositión og interferensur. Afturkasting og bróting. Ljóð og hoyrn. Ljós sum dømi um elektromagnetiskar aldur. Optiskt gittar og spektur.
4)	Serevni
	Um leið 10 tímar verða nýttir at lesa eitthvørt serevni, sum næmingar og lærari velja í felag.

Stundir skulu vera at taka samanum viðgjørdu evnini, til at vísa á samanhang og heildarfatan.

16.2 Heiti, tekn og eindir verða sum heild at nýta sum fyriskrivað í alisfrøðiligum formlasavni, sum Landsskúlafyrisitingin hevur góðkent.

Próvtøkan

17.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

17.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp umleið 2/3 av lisna tilfarinum. Dentur verður lagdur á at geva upp royndarfrágreiðingar, ið hava tilknýti til uppgivna tilfarið.

17.3 Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva upp alt lisna tilfarið og allar royndarfrágreiðingarnar, møguliga frá starvsstovuskeiði, sí fylgiskjal 35.

17.4 Loyvdir hjálparmiðlar í sambandi við próvtøkuna eru: bøkur, talvur, uppgávur, royndarfrágreiðingar og annað skrivligt tilfar, sum hevur verið nýtt ella er skrivað í sambandi við undirvísingina. Tól, sum hava verið nýtt í sambandi við uppgivnu royndirnar. Lummaroknari.

17.5 Próvhoyrarin hevur ábyrgdina av, at próvtakarin hevur til taks neyðugu tólini. Próvhoyrarin hevur eisini ábyrgdina av, at bøkur í uppgivna pensum eru til taks í fyrireikingarhølinum. Øðrum loyvdum hjálparmiðlum hevur próvtakarin ábyrgd av at hava við.

17.6 Próvtakarin verður próvhoyrdur í einum spurningi. Spurningurin kann fevna um fleiri partar av uppgivna tilfarinum, og spurningarnir skulu fevna um alt tað uppgivna pensum. Undir próvhoyringini kunnu verða nýttar talvur, myndir og aðrir hjálparmiðlar úr royndarfrágreiðingunum. Spurningarnir skulu sum heild fevna um royndartól við tilknýti til evnið. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur er ikki loyvt.

18. Givið verður 1 próvtal. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting

Miðnámsskúlin í Suðuroy
FO-950 Porkeri
Tlf: 614201
Fax: 372950
Send okkum teldupost