Midnam.fo

Fylgiskjal 5 ¹⁾

Mai 2002

Enskt

Málslig deild

Kravt stig

B-stig

Endamál

1. Endamálið er,

a)	at næmingarnir framhaldandi menna evnini at skilja og brúka enska málið í talu og skrift,
b)	at næmingarnir menna almennu máltilvitskuna og fatanina av sambandinum millum mál og mentan,
c)	at næmingarnir fáa førleika at greina og tulka tekstir á enskum máli,
d)	at næmingarnir gjøgnum arbeiði við tekstunum fáa innlit í týðandi tættir av mentan, søgu og samfelagslívi í Stóra Bretlandi og USA, og í ávísan mun í øðrum ensktmæltum økjum,
e)	at næmingarnir verða førir fyri at skilja líkskap og munir millum teirra egna sannroyndarheim og tann heim, sum teir koma fram á í tekstum á enskum máli.

Undirvísingin

2.1 Málførleiki næminganna verður fyrst og fremst mentur í sambandi við tekstlestur, skrivligt arbeiði og tilognan av enskari mállæru. Meginreglan er, at undirvísingin fer fram á enskum.

2.2 Fyrst og fremst verða lisnir tekstir, sum eru grundleggjandi fyri fatanina av týdningarmiklum spurningum í bretskari og amerikanskari mentan í einum søguligum og nútíðarligum høpi. Í sambandi við lestur av teimum einstøku tekstunum skulu næmingarnir nema sær vitan um søgulig, geografisk, mentanarlig og samfelagslig viðurskifti í so stóran mun, at tekstlesturin fær dýpd og frásjón.

2.3 Teir lisnu tekstirnir skulu greinast og tulkast á enskum í samsvari við málsliga førleikan hjá næmingunum. Næmingarnir skulu læra at brúka hóskandi lesihættir, eitt nú nágreiniliga lesing, yvirlitslesing og leitan eftir upplýsingum. Undirvíst verður í notatteknikki og í at brúka orðabøkur. KT er partur av undirvísingini.

2.4 Evnini at málbera seg skrivliga verða serstakliga ment við at svara skrivligum uppgávum av ymiskum slagi og í ymiskum vavi, m.a. í sambandi við tekstlesturin.

2.5 Arbeitt verður miðvíst við at økja um málsliga førleika næminganna og vitan teirra um enska mállæru, merkingarfrøði (semantikk) og í minni mun stílfrøði (stilistikk) og málnýtslureglur.

Innihaldið í undirvísingini

3.1 Lesipensum fevnir um uml. 500 normalsíður av ótillagaðum teksti á ymiskum torleikastigum, herundir tekstir frá fyri 1900 og tekstir frá seinastu 10 árunum. Umframt bretskar og amerikanskar tekstir verða tekstir lisnir frá í minsta lagi einum øðrum enskttalandi øki.

3.2 Lisið verður eitt fjølbroytt úrval av fagurbókmentum: Skaldsøga, stuttsøga, yrkingar og sjónleikur skulu vera umboðað. Umframt hetta verður lisið eitt tal av yrkistekstum av ymiskum slagi og á ymiskum torleikastigi, t.d. greinar í yrkistíðarritum, ævisøgur, samrøður og ritroyndir. Lisnir verða eisini tekstir um náttúruvísindi og tøknifrøði. 2 heil verk skulu vera partur av pensum.

3.3 Lesipensum verður lagt soleiðis til rættis, at tað fevnir um 3 serliga lisin evni, hvørt vanliga 3-6 tekstir í vavi. Eitt evni kann t.d. vera eitt tekstslag ella ein fjølmiðil, ein týðandi mentanarligur, sosialur ella politiskur spurningur, eitt tíðarskeið, eitt bókmentaligt tema ella eitt ritverk. Í minsta lagi eitt evni skal viðgerast úr søguligum sjónarhorni.

3.4 Tekstir, sum verða bornir fram gjøgnum aðrar miðlar enn teir prentaðu, skulu vera partur av lesipensum. Hvør pultstími, sum verður brúktur til arbeiði við slíkum tekstum, telur 2 normalsíður av lesipensum. Hetta tilfar kann fevna um í mesta lagi 10% av lesipensum.

3.5 Skrivliga arbeiðið fer fram lutvíst heima og lutvíst í flokkinum. Skrivliga heimaarbeiðið fevnir um 15 fríar uppgávur á 2-4 síður og 29 uppgávur á 1-2 síður. Tá ið skrivligar uppgávur verða latnar næmingunum aftur, fáa teir vegleiðing bæði í felag og einsæris.

3.6 Undirvísingin í mállæru og málnýtslureglum fer lutvíst fram gjøgnum málsligar venjingar og uppgávur, lutvíst í sambandi við skrivliga heimaarbeiðið og tekstlesturin.

Próvtøkan

4. Hildin verður ein munnlig og ein skrivlig próvtøka.

5.1 Munnliga próvtøkan fevnir um próvhoyring í einum lisnum og einum ólisnum teksti. Til tann lisna tekstin er fyrireikingartíðin umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

5.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp eitt nágreiniliga lisið úrval av lesipensum á 125 normalsíður, sum umboðar lutvíst tey 4 fagurbókmentasløgini og yrkisbókmentir, lutvíst tey serliga lisnu evnini og tekstirnar frá fyri 1900, umframt tekstirnar frá teimum seinastu 10 árunum og tey longru, heilu verkini. Eingin einstakur tekstur má telja meira enn 20 normalsíður. Einans tekstir í prentaðum líki kunnu vera partur av próvtøkupensum.

5.3 Fyri sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum er próvtøkupensum tað sama sum lesipensum.

5.4 Undir fyrireikingini og próvhoyringini skulu brúkast rein eintøk av teimum tekstútgávum, sum eru givnar upp í lesipensum. Í fyrireikingarrúminum kunnu brúkast egnar uppskriftir, tær uppskriftir og teir orðalistar, sum eru útflýggjað í sambandi við undirvísingina, umframt allir teir tekstir, sum eru tilskilaðir í lesipensum. Aðrir hjálparmiðlar eru ikki loyvdir. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki positivt í dømingini.

5.5 Próvhoyringin í lisnum teksti tekur støði í einum tekstbroti á umleið 0,5 normalsíðu. Brotið verður lisið upp og undir samtalu á enskum verður próvtakarin royndur í sínum evnum at málbera seg og í síni fatan av

a)	týðandi innihaldsligum og málsligum staklutum í tí givna tekstbrotinum og leikluti tess í heildini, og
b)	tekstinum sum heild og tí høpi, hann stendur í.

Próvtakarin byrjar samtaluna við sjálvstøðugari framløgu av tekstinum.

Tá uml. 1/3 av próvtøkutíðini er eftir, fær próvtakarin handaðan ein prosatekst, sum próvdómarin hevur valt, á umleið 0,5 normalsíðu á hóskandi leksikalskum og syntaktiskum torleikastigi. Eftir ein kunnandi gjøgnumlestur av tekstinum skal próvtakarin prógva, hvussu væl hann hevur skilt enska tekstin við at umseta hann til føroyskt.

6. Givið verður 1 próvtal fyri alt tað munnliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

7.1 Skrivliga próvtøkan, ið er býtt í tveir partar, varir 4 tímar. Fyrri parturin, ið varir ein tíma, fer fram uttan nýtslu av teldu ella øðrum hjálparmiðlum.

Í fyrri parturin verður givið eitt tekstatilfar, sum próvtakarin skal taka samanum á enskum. Í seinni partinum verður stillað ein uppgáva í enskum tekstatilfari, møguliga við ískoyti av myndatilfari; harumframt skal ein styttri tekstur umsetast til enskt. Í báðum partsuppgávunum skal próvtakarin sýna, at hann dugur enska málið væl og virðiliga, skilir tekstirnar og megnar skrivliga at orða seg greitt á enskum.

7.2 Til próvtøkuna kunnu brúkast tvímálsligar orðabøkur, sum í vavi svara til tær reyðu orðabøkurnar hjá dansk Gyldendal (Ensk-føroysk, Donsk-ensk, Ensk-donsk), Føroysk-donsk og Donsk-føroysk umframt ensk-ensk orðabók í vavi sum Advanced Learner's Dictionary (OUP) ella Longman's Dictionary of Contemporary English.

8.1 Í próvdømingini verður dentur fyrst og fremst lagdur á, hvussu próvtakarin megnar at brúka enska málið. Væntað verður, at hann er nøkulunda stinnur í idiomatikki, semantikki, syntaksi, morfologi og ortografi. Tað, sum mett verður um, er, í hvønn mun próvtakarin megnar enska málbygnaðin.

Tá ið talan er um samandráttaruppgávur, verður harumframt dømt um, hvussu neyvt og nágreiniliga próvtakarin við egnum orðum og trúgvur móti tekstinum megnar at endurgeva høvuðstættirnar í tekstinum í stuttari, samanhangandi framløgu.

Tá ið talan er um ritroyndaruppgávur, verður harumframt dømt um, hvussu rámandi og nágreiniliga próvtakarin í longri, væluppbygdari framløgu megnar at lýsa og meta tekstin: gongd, persónslýsing, próvførslu, rithøvundahugburð og boðskap.

Tá ið talan er um onnur fríari uppgávusløg, verður harumframt dømt um, hvussu rámandi og nágreiniliga próvtakarin megnar at greiða og meta um - ella í fiktiónslíki lýsa - eitt greiðsluevni í tekstinum í styttri, samanhangandi framløgu.

Tá ið talan er um umsetingaruppgávur, verður harumframt dømt um, hvussu neyvt og nágreiniliga próvtakarin megnar at endurgeva upprunatekstin á enskum. Metingin av svarinum upp á hesa uppgávu verður tikin við sum ískoyti í samlaðu metingini av málførleika próvtakarans.

Svarið í partspróvtøku 1 telur við einum triðingi, og svarið í partspróvtøku 2 telur við tveimun triðingum í endaligu dømingini.

At enda verður eisini tikið við í dømingina ein meting av, hvussu væl og fjølbroytt í vavi samlaða avrikið er skipað.

8.2 Givið verður 1 próvtal fyri alt tað skrivliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

Málslig deild

Hástig

A-stig

Endamál

9. Endamálið er,

a)	at næmingarnir framhaldandi menna evnini at skilja og brúka enska málið væl og rámandi í talu og skrift,
b)	at næmingarnir framhaldandi menna og dýpa almennu máltilvitskuna og fatanina av sambandinum millum mál og mentan,
c)	at næmingarnir framhaldandi menna teirra førleika í at greina og tulka tekstir á enskum máli,
d)	at næmingarnir gjøgnum arbeiði við tekstunum fáa djúpari innlit í týðandi tættir av serliga bretskari og amerikanskari mentan, søgu og samfelagslívi
e)	at næmingarnir dýpa teirra fatan av líkskapi og muni millum teirra egna sannroyndarheim og tann heim, sum teir koma fram á í tekstum á enskum máli, og
f)	at næmingarnir verða førir fyri at ogna sær og orða prinsipiellar og ástøðiligar umhugsanir á enskum í sambandi við arbeiðið við tekstum og evnum.

Undirvísingin

10.1 Málførleiki næminganna verður fyrst og fremst mentur í sambandi við tekstlestur, skrivligt arbeiði og tilognan av enskari mállæru. Meginreglan er, at undirvísingin fer fram á enskum.

10.2 Fyrst og fremst verða lisnir tekstir, sum eru grundleggjandi fyri fatanina av tðdningarmiklum spurningum í bretskari og amerikanskari mentan í einum søguligum og nútíðarligum høpi. Í sambandi við lestur av teimum einstøku tekstum skulu næmingarnir nema sær vitan um søgulig, geografisk, mentanarlig og samfelagslig viðurskifti í so stóran mun, at tekstlesturin fær dðpd og frásjón.

10.3 Teir lisnu tekstirnir skulu greinast og tulkast á enskum í samsvari við málsliga førleikan hjá næmingunum. Næmingarnir skulu økja um førleika sín at brúka hóskandi lesihættir. Í sambandi við tekstlesturin skulu næmingarnir fáa undirvísing í sjálvstøðugari handbókanðtslu og bókmentaleiting. KT er partur av undirvísingini.

10.4 Evnini at málbera seg skrivliga verða serstakliga ment við at svara skrivligum uppgávum av ymiskum slagi og í ymiskum vavi, m.a. í sambandi við tekstlesturin.

10.5 Arbeitt verður miðvíst við framhaldandi at økja um málsliga førleika næminganna og vitan teirra um enska mállæru, merkingarfrøði (semantikk), stílfrøði (stilistikk) og málnýtslureglur.

Innihaldið í undirvísingini

11.1 Lesipensum fevnir um umleið 400 normalsíður av ótillagaðum teksti, fyrst og fremst fagurbókmentir (skaldsøga, stuttsøga, yrkingar og sjónleikur) her í millum tekstir frá fyri 1900 og tekstir frá seinastu 10 árunum. Tekstir lisnir á kravdum stigi kunnu ikki vera partur av hesum.

11.2 Lesipensum verður lagt soleiðis til rættis, at tað fevnir um m.a. eitt serliga lisið evni, vanliga 3 - 6 tekstir. Evnið skal fevna um ein ella fleiri ástøðiligar tekstir. Eitt evni kann t.d. vera eitt tekstslag ella ein fjølmiðil, ein týðandi mentanarligur, sosialur ella politiskur spurningur, eitt tíðarskeið, eitt bókmentaligt tema ella eitt ritverk.

11.3 Ein sjónleikur eftir Shakespeare verður lisin.

11.4 Tekstir, sum verða bornir fram gjøgnum aðrar miðlar enn teir prentaðu, kunnu vera partur av lesipensum, tó í mesta lagi 10%. Hvør pultstími, sum verður brúktur til arbeiði við slíkum tekstum, telur 2 normalsíður av lesipensum.

11.5 Skrivliga arbeiðið fer fram lutvíst heima og lutvíst í flokkinum. Skrivliga heimaarbeiðið fevnir um 8 fríar uppgávur á 4-5 síður og 15 uppgávur á 1-1,5 síður. Tá ið skrivligar uppgávur verða latnar næmingunum aftur, fáa teir vegleiðing bæði í felag og einsæris.

11.6 Undirvísingin í mállæru og málnýtslureglum fer fram lutvíst gjøgnum málsligar venjingar og uppgávur, lutvíst í sambandi við skrivliga heimaarbeiðið og tekstlesturin.

Høvuðsuppgávan

12.1 Í høvuðsuppgávuni skal næmingurin seta seg inn í eitt sjálvvalt evni og sðna evni til sjálvstøðugt at taka saman um og bera øðrum tað innlit, ið hann hevur ognað sær.

12.2 Evnið á uppgávuni og arbeiðshátturin skal liggja innan karmarnar hjá lærugreinini. Evnið kann vera framhald av tilfari, sum er gjøgnumgingið í flokkinum, men tær brúktu bókmentirnar skulu vera nðggjar.

12.3 Grundbókmentirnar og meginparturin av stuðulsbókmentunum skulu verða lisin á enskum, so at nærum øll sitat í svarinum eru á enskum.

12.4 Dømingin byggir á eina heildarmeting, har fylgjandi spurningar hava serligan týdning: verður nóg neyvt og fjøltáttað greitt frá teimum týdningarmestu táttunum av evninum? verða tey nágreiniliga viðgjørd? er framløgan greidliga skipað? er málburðurin greiður og klárur? eru stuðulsbókmentirnar í rímiligan mun tiknar við? og eru kelduávísingarnar neyvar og viðkomandi? Um skrivað verður á enskum, verður hetta ikki í sjálvum sær roknað sum ein fyrimunur í dømingini.

Próvtøkan

13. Hildin verður ein munnlig og ein skrivlig próvtøka.

14.1 Munnliga próvtøkan fevnir um próvhoyring í einum lisnum og einum ólisnum teksti. Til tann lisna tekstin er fyrireikingartíðin umleið 30 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflyggjan íroknað. 2 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

14.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, og sum hava luttikið í undirvísingini ella verið til próvtøku á kravdum stigi á málsligu deild, geva upp eitt nágreiniliga lisið úrval á 125 normalsíður av lesipensum. Tey 3 skaldskaparsløgini, tað serliga lisna evnið (við ástøðiligum teksti/tekstum), tekstir frá fyri 1900 og tekstir frá teimum seinastu 10 árunum, skulu vera umboðað. Úr tí lisna sjónleikinum eftir Shakespeare skulu gevast upp í minsta lagi 15 og í mesta lagi 20 normalsíður. Eingin einstakur tekstur má telja meiri enn 20 normalsíður. Einans tekstir í prentaðum líki kunnu vera partur av próvtøkupensum.

14.3 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, og sum ikki hava fylgt undirvísingini ella verið til próvtøku á kravdum stigi á málsligu deild, geva upp eitt nágreiniliga lisið úrval á 125 normalsíður av einum lesipensum á 900 normalsíður, sum er ájavnt lesipensum fyri kravt stig á málsligu deild og hástig á málsligu deild til samans.

14.4 Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva upp eitt próvtøkupensum á 900 normalsíður, sum er ájavnt lesipensum á kravdum stigi á málsligu deild og á hástigi á málsligu deild til samans. Hevur tann sjálvlesandi ella næmingurin, ið fer til próvtøku eftir serligum treytum, fylgt undirvísingini ella verið til próvtøku á kravdum stigi á málsligu deild, verður pensum minkað niður í 400 normalsíður, sum er ájavnt við lesipensum á hástigi.

14.5 Undir fyrireikingini og próvhoyringini skulu brúkast rein eintøk av teimum tekstútgávum, sum eru givnar upp í lesipensum. Í fyrireikingarrúminum kunnu brúkast egnar uppskriftir, tær uppskriftir og teir orðalistar, sum eru útflýggjað í sambandi við undirvísingina, umframt allir teir tekstir, sum eru tilskilaðir í lesipensum. Aðrir hjálparmiðlar eru ikki loyvdir. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki positivt í dømingini.

14.6 Próvhoyringin í lisnum teksti tekur støði í einum tekstbroti á umleið 3/4 normalsíðu. Brotið verður lisið upp og undir samtaluni á enskum verður próvtakarin royndur í sínum evnum at málbera seg og í síni fatan av

a)	týðandi innihaldsligum og málsligum staklutum í tí givna tekstbrotinum og leikluti tess í heildini, og
b)	tekstinum sum heild og tí høpi, hann stendur í.

Próvtakarin byrjar samtaluna við sjálvstøðugari framløgu av tekstinum.

Tá umleið 1/3 av próvtøkutíðini er eftir, fær próvtakarin handaðan ein prosatekst, sum próvdómarin hevur valt, til støddar umleið 3/4 normalsíðu á hóskandi leksikalskum og syntaktiskum torleikastigi. Eftir ein kunnandi gjøgnumlestur av tekstinum skal próvtakarin prógva, hvussu væl hann hevur skilt enska tekstin við at umseta hann til føroyskt.

15. Givið verður 1 próvtal fyri alt tað munnliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

16.1 Til skrivligu próvtøkuna, sum er 5 tímar, verður givið eitt teksttilfar á enskum, og settar verða nakrar uppgávur, sum sýna í hvønn mun, próvtakarin megnar at brúka enska málið, skilir givna tekstin og megnar at málbera seg flótandi á skrivligum enskum. Umframt hetta verður ein tekstur týddur til enskt.

16.2 Til próvtøkuna kunnu brúkast tvímálsligar orðabøkur sum í vavi svara til tær reyðu orðabøkurnar hjá danska Gyldendal (ensk-føroysk, donsk-ensk, ensk-donsk), føroysk-donsk og donsk-føroysk umframt ensk-ensk orðabók í vavi sum Advanced Learner's Dictionary (OUP) ella Longman's Dictionary of Contemporary English.

17.1 Í próvdømingini verður dentur fyrst og fremst lagdur á, hvussu próvtakarin megnar at brúka enska málið. Væntað verður, at hann er stinnur í idiomatikki, semantikki, syntaksi, morfologi og ortografi. Tað, sum mett verður um, er, í hvønn mun próvtakarin megnar enska málbygnaðin.

Tá ið talan er um samandráttaruppgávur verður harumframt dømt um, hvussu neyvt og nágreiniliga próvtakarin við egnum orðum og trúgvur móti tekstinum megnar at endurgeva høvuðstættirnar í tekstinum í stuttari, samanhangandi framløgu.

Tá ið talan er um ritroyndaruppgávur verður harumframt dømt um, hvussu rámandi og nágreiniliga próvtakarin í longri, væluppbygdari framløgu megnar at lýsa og meta tekstin: gongd, persónslýsing, próvførslu, rithøvundahugburð og boðskap.

Tá ið talan er um umsetingaruppgávur verður harumframt dømt um, hvussu neyvt og nágreiniliga próvtakarin megnar at endurgeva upprunatekstin á enskum. Metingin av svarinum upp á hesa uppgávu verður tikin við sum ískoyti í samlaðu metingini av málførleika próvtakarans.

At enda verður eisini tikið við í dømingina ein meting av, hvussu væl og fjølboytt í vavi samlaða avrikið er skipað.

17.2 Givið verður 1 próvtal fyri alt tað skrivliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

Støddfrøðilig deild

Kravt stig

B-stig

Endamál

18. Endamálið er,

a)	at næmingarnir framhaldandi menna evnini at skilja og tosa enska málið og at teir fáa venjing í at málbera seg skrivliga
b)	at næmingarnir menna almennu máltilvitskuna og fatanina av sambandinum millum mál og mentan,
c)	at næmingarnir fáa førleika í at greina og tulka tekstir á enskum máli,
d)	at næmingarnir gjøgnum arbeiði við tekstunum fáa innlit í týðandi tættir av mentan, søgu og samfelagslívi í Stóra Bretlandi og USA og í ávísan mun í øðrum ensktmæltum økjum,
e)	at næmingarnir verða førir fyri at skilja líkskap og munir millum teirra egna sannroyndarheim og tann heim, sum teir koma fram á í tekstum á enskum máli.

Undirvísingin

19.1 Málførleiki næminganna verður fyrst og fremst mentur í sambandi við tekstlestur, skrivligt arbeiði og tilognan av enskari mállæru. Meginreglan er, at undirvísingin fer fram á enskum.

19.2 Fyrst og fremst verða lisnir tekstir, sum eru grundleggjandi fyri fatanina av týdningarmiklum spurningum í bretskari og amerikanskari mentan í einum søguligum og nútíðarligum høpi. Í sambandi við lestur av teimum einstøku tekstum skulu næmingarnir nema sær vitan um søgulig, geografisk, mentanarlig og samfelagslig viðurskifti í so stóran mun, at tekstlesturin fær dýpd og frásjón.

19.3 Teir lisnu tekstirnir skulu greinast og tulkast á enskum í samsvari við málsliga førleikan hjá næmingunum. Næmingarnir skulu læra at brúka hóskandi lesihættir, eitt nú nágreiniliga lesing, yvirlitslesing og leitan eftir upplýsingum. Undirvíst verður í notatteknikki og í at brúka orðabøkur. Edv er partur av undirvísingini í hóskandi mun.

19.4 Evnini at málbera seg skrivliga verða serstakliga ment við at svara skrivligum uppgávum av ymiskum slagi og í ymiskum vavi, m.a. í sambandi við tekstlesturin.

19.5 Arbeitt verður miðvíst við at økja um málsliga førleika næminganna og vitan teirra um enska mállæru, merkingarfrøði (semantikk) og í minni mun stílfrøði (stilistikk) og málnýtslureglur.

Innihaldið í undirvísingini

20.1 Lesipensum fevnir um umleið 500 normalsíður av ótillagaðum teksti á ymiskum torleikastigum, heruppií tekstir frá fyri 1900 og tekstir frá seinastu 10 árunum. Umframt bretskar og amerikanskar tekstir verða tekstir lisnir frá í minsta lagi einum øðrum enskttalandi øki.

20.2 Lisið verður eitt fjølbroytt úrval av fagurbókmentum: Skaldsøga, stuttsøga, yrkingar og sjónleikur skulu vera umboðað. Umframt hetta verður lisið eitt tal av yrkistekstum av ymiskum slagi og á ymiskum torleikastigi, t.d. greinar í yrkistíðarritum, ævisøgur, samrøður og ritroyndir. Lisnir verða eisini tekstir um náttúruvísindi og tøknifrøði. 2 heil verk skulu vera partur av pensum.

20.3 Lesipensum verður lagt soleiðis til rættis, at tað fevnir um 3 serliga lisin evni, hvørt 3 - 6 tekstir í vavi vanliga. Eitt evni kann t.d. vera eitt tekstslag ella ein fjølmiðil, ein týðandi mentanarligur, sosialur ella politiskur spurningur, eitt tíðarskeið, eitt bókmentaligt tema ella eitt ritverk. Í minsta lagi eitt evni skal viðgerast úr søguligum sjónarhorni.

20.4 Tekstir, sum verða bornir fram gjøgnum aðrar miðlar enn teir prentaðu, skulu vera partur av lesipensum. Hvør pultstími, sum verður brúktur til arbeiði við slíkum tekstum, telur 2 normalsíður av lesipensum. Hetta tilfar kann fevna um í mesta lagi 10% av lesipensum.

20.5 Skrivliga arbeiðið fer fram lutvíst heima og lutvíst í flokkinum. Skrivliga heimaarbeiðið fevnir um 8 fríar uppgávur á 2 - 4 síður og 15 uppgávur á 1 - 2 síður. Tá ið skrivligar uppgávur verða latnar næmingunum aftur, fáa teir vegleiðing bæði í felag og einsæris.

20.6 Undirvísingin í mállæru og málnýtslureglum fer fram lutvíst gjøgnum málsligar venjingar og uppgávur, lutvíst í sambandi við skrivliga heimaarbeiðið og tekstlesturin.

Próvtøkan

21.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka, ið fevnir um próvhoyring í einum lisnum og einum ólisnum teksti. Til tann lisna tekstin er fyrireikingartíðin umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflyggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

21.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp eitt nágreiniliga lisið úrval av lesipensum á 125 normalsíður, sum umboðar lutvíst tey 4 fagurbókmentasløgini og yrkisbókmentir, lutvíst tey serliga lisnu evnini og tekstir frá fyri 1900, umframt tekstir frá teimum seinastu 10 árunum og tey longru, heilu verkini. Eingin einstakur tekstur má telja meira enn 20 normalsíður. Einans tekstir í prentaðum líki kunnu vera partur av próvtøkupensum.

21.3 Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva upp eitt próvtøkupensum, sum svarar til lesipensum hjá næmingum, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum.

21.4 Undir fyrireikingini og próvhoyringini skulu brúkast rein eintøk av teimum tekstútgávum, sum eru givnar upp í lesipensum. Í fyrireikingarrúminum kunnu brúkast egnar uppskriftir, tær uppskriftir og teir orðalistar, sum eru útflýggjað í sambandi við undirvísingina, umframt allir teir tekstir, sum eru tilskilaðir í lesipensum. Aðrir hjálparmiðlar eru ikki loyvdir. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki positivt í dømingini.

21.5 Próvhoyringin í lisnum teksti tekur støði í einum tekstbroti uppá umleið 1/2 normalsíðu. Brotið verður lisið upp, og undir samtalu á enskum verður próvtakarin royndur í sínum evnum at málbera seg og í síni fatan av

a) týðandi innihaldsligum og málsligum staklutum í tí givna tekstbrotinum og leikluti tess í heildini, og

b) tekstinum sum heild og tí høpi, hann stendur í.

Próvtakarin byrjar samtaluna við sjálvstøðugari framløgu av tekstinum.

Tá umleið 1/3 av próvtøkutíðini er eftir, fær próvtakarin handaðan ein prosatekst, sum próvdómarin hevur valt, til støddar umleið 1/2 normalsíðu á hóskandi leksikalskum og syntaktiskum torleikastigi. Eftir ein kunnandi gjøgnumlestur av tekstinum skal próvtakarin prógva, hvussu væl hann hevur skilt enska tekstin við at umseta hann til føroyskt.

22. Givið verður 1 próvtal fyri alt tað munnliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

Støddfrøðilig deild

Hástig

A-stig

Endamál

23. Endamálið er,

a)	at næmingarnir framhaldandi menna evnini at skilja og tosa enska málið væl og rámandi og framhaldandi venjast í at málbera seg skrivliga,
b)	at næmingarnir framhaldandi menna og dýpa almennu máltilvitskuna og fatanina av sambandinum millum mál og mentan,
c)	at næmingarnir framhaldandi menna teirra førleika í at greina og tulka tekstir á enskum máli,
d)	at næmingarnir gjøgnum arbeiði við tekstunum fáa djúpari innlit í týðandi tættir av serliga bretskari og amerikanskari mentan, søgu og samfelagslívi
e)	at næmingarnir dýpa teirra fatan av líkskapi og muni millum teirra egna sannroyndarheim og tann heim, sum teir koma fram á í tekstum á enskum máli, og
f)	at næmingarnir verða førir fyri at ogna sær og orða prinsipiellar og ástøðiligar umhugsanir á enskum í sambandi við arbeiðið við tekstum og evnum.

Undirvísingin

24.1 Málførleiki næminganna verður fyrst og fremst mentur í sambandi við tekstlestur, skrivligt arbeiði og tilognan av enskari mállæru. Meginreglan er, at undirvísingin fer fram á enskum.

24.2 Fyrst og fremst verða lisnir tekstir, sum eru grundleggjandi fyri fatanina av tðdningarmiklum spurningum í bretskari og amerikanskari mentan í einum søguligum og nútíðarligum høpi. Í sambandi við lestur av teimum einstøku tekstum skulu næmingarnir nema sær vitan um søgulig, geografisk, mentanarlig og samfelagslig viðurskifti í so stóran mun, at tekstlesturin fær dðpd og frásjón.

24.3 Teir lisnu tekstirnir skulu greinast og tulkast á enskum í samsvari við málsliga førleikan hjá næmingunum. Næmingarnir skulu økja um førleika sín at brúka hóskandi lesihættir. Í sambandi við tekstlesturin skulu næmingarnir fáa undirvísing í sjálvstøðugari handbókanðtslu og bókmentaleiting. KT er partur av undirvísingini.

24.4 Evnini at málbera seg skrivliga verða serstakliga ment við at svara skrivligum uppgávum av ymiskum slagi og í ymiskum vavi, m.a. í sambandi við tekstlesturin.

24.5 Arbeitt verður miðvíst við framhaldandi at økja um málsliga førleika næminganna og vitan teirra um enska mállæru, merkingarfrøði (semantikk), stílfrøði (stilistikk) og málnýtslureglur.

Innihaldið í undirvísingini

25.1 Lesipensum fevnir um umleið 400 normalsíður av ótillagaðum teksti, fyrst og fremst fagurbókmentir (skaldsøga, stuttsøga, yrkingar og sjónleikur) heruppií tekstir frá fyri 1900 og tekstir frá seinastu 10 árunum. Tekstir lisnir á kravdum stigi kunnu ikki vera partur av hesum.

25.2 Lesipensum verður lagt soleiðis til rættis, at tað fevnir um m.a. eitt serliga lisið evni, vanliga 3 - 6 tekstir. Evnið skal fevna um ein ella fleiri ástøðiligar tekstir. Eitt evni kann t.d. vera eitt tekstslag ella ein fjølmiðil, ein týðandi mentanarligur, sosialur ella politiskur spurningur, eitt tíðarskeið, eitt bókmentaligt tema ella eitt ritverk. Ein sjónleikur eftir Shakespeare kann verða lisin í staðin fyri serliga lisna evnið.

25.3 Lisið verður eitt tal av tekstum, sum út frá einum samfelagsligum ella mentanarligum sjónarhorni lýsa ein ella fleiri týðandi náttúruvísindaligar ella tøknifrøðiligar spurningar. Bæði fagurbókmentir og yrkisbókmentir kunnu lesast.

25.4 Tekstir, sum verða bornir fram gjøgnum aðrar miðlar enn teir prentaðu, kunnu vera partur av lesipensum, tó í mesta lagi 10%. Hvør pultstími, sum verður brúktur til arbeiði við slíkum tekstum, telur 2 normalsíður av lesipensum.

25.5 Skrivliga arbeiðið fer fram lutvíst heima og lutvíst í flokkinum. Skrivliga heimaarbeiðið fevnir um 8 fríar uppgávur á 3 - 5 síður og 15 uppgávur á 1 - 2 síður. Tá ið skrivligar uppgávur verða latnar næmingunum aftur, fáa teir vegleiðing bæði í felag og einsæris.

25.6 Undirvísingin í mállæru og málnýtslureglum fer fram lutvíst gjøgnum málsligar venjingar og uppgávur, lutvíst í sambandi við skrivliga heimaarbeiðið og tekstlesturin.

Høvuðsuppgávan

26.1 Í høvuðsuppgávuni skal næmingurin seta seg inn í eitt sjálvvalt evni og sðna evni til sjálvstøðugt at taka saman um og bera øðrum tað innlit, ið hann hevur ognað sær.

26.2 Evnið í uppgávuni og arbeiðshátturin skal liggja innan karmarnar hjá lærugreinini. Evnið kann vera framhald av tilfari, sum er gjøgnumgingið í flokkinum, men tær brúktar bókmentirnar skulu vera nðggjar.

26.3 Grundbókmentirnar og meginparturin av undirbókmentunum skulu verða lisin á enskum, so at nærum øll sitat í svarinum eru á enskum.

26.4 Dømingin byggir á eina heildarmeting, har fylgjandi spurningar hava serligan týdning: verður nóg neyvt og fjøltáttað greitt frá teimum týdningarmestu táttunum av evninum? verða tey nágreiniliga viðgjørd? er framløgan greidliga skipað? er málburðurin greiður og klárur? eru stuðulsbókmentirnar í rímiligan mun tiknar við? og eru kelduávísingarnar neyvar og viðkomandi? Um skrivað verður á enskum, verður hetta ikki í sjálvum sær roknað sum ein fyrimunur í dømingini.

Próvtøkan

27. Hildin verður ein munnlig og ein skrivlig próvtøka.

28.1 Munnliga próvtøkan fevnir um próvhoyring í einum lisnum og einum ólisnum teksti. Til tann lisna tekstin er fyrireikingartíðin umleið 30 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

28.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, og sum hava luttikið í undirvísingini ella verið til próvtøku á kravdum stigi á støddfrøðiligari deild, geva upp eitt nágreiniliga lisið úrval á 125 normalsíður av lesipensum. Tey 4 skaldskaparsløgini, tað serliga lisna evnið (við ástøðiligum teksti/tekstum), tekstir frá fyri 1900 og tekstir frá teimum seinastu 10 árunum, skulu vera umboðað. Úr tekstum, sum lýsa náttúruvísindaligar ella tøknifrøðiligar spurningar, skulu gevast upp í minsta lagi 15 og í mesta lagi 20 normalsíður. Eingin einstakur tekstur má telja meiri enn 20 normalsíður. Einans tekstir í prentaðum líki kunnu vera partur av próvtøkupensum.

28.3 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, og sum ikki hava fylgt undirvísingini ella verið til próvtøku á kravdum stigi á støddfrøðiligu deild, geva upp eitt nágreiniliga lisið úrval á 125 normalsíður av einum lesipensum á 900 normalsíður, sum er ájavnt lesipensum fyri kravt stig á støddfrøðiligu deild og hástig á støddfrøðiligu deild til samans.

28.4 Sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, geva upp eitt próvtøkupensum á 900 normalsíður, sum er ájavnt lesipensum á kravdum stigi á støddfrøðiligu deild og á hástigi á støddfrøðiligu deild til samans. Hevur tann sjálvlesandi ella næmingurin, ið fer til próvtøku eftir serligum treytum, fylgt undirvísingini ella verið til próvtøku á kravdum stigi á støddfrøðiligu deild, verður pensum minkað niður í 400 normalsíður, sum er ájavnt við lesipensum á hástigi.

28.5 Undir fyrireikingini og próvhoyringini skulu brúkast rein eintøk av teimum tekstútgávum, sum eru givnar upp í lesipensum. Í fyrireikingarrúminum kunnu brúkast egnar uppskriftir, tær uppskriftir og teir orðalistar, sum eru útflyggjað í sambandi við undirvísingina, umframt allir teir tekstir, sum eru tilskilaðir í lesipensum. Aðrir hjálparmiðlar eru ikki loyvdir. Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki positivt í dømingini.

28.6 Próvhoyringin í lisnum teksti tekur støði í einum tekstbroti á umleið 3/4 normalsíðu. Brotið verður lisið upp og undir samtaluni á enskum verður próvtakarin royndur í sínum evnum at málbera seg og í síni fatan av

a)	týðandi innihaldsligum og málsligum staklutum í tí givna tekstbrotinum og leikluti tess í heildini, og
b)	tekstinum sum heild og tí høpi, hann stendur í.

Próvtakarin byrjar samtaluna við sjálvstøðugari framløgu av tekstinum.

29. Givið verður 1 próvtal fyri alt tað munnliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

30.1 Til skrivligu próvtøkuna, sum er 5 tímar, verður givið eitt teksttilfar á enskum, og settar verða nakrar uppgávur, sum sýna, í hvønn mun próvtakarin megnar at brúka enska málið, skilir givna tekstin og megnar at málbera seg flótandi á skrivligum enskum. Umframt hetta verður ein tekstur týddur til enskt.

30.2 Til próvtøkuna kunnu brúkast tvímálsligar orðabøkur sum í vavi svara til tær reyðu orðabøkurnar hjá danska Gyldendal (ensk-føroysk, donsk-ensk, ensk-donsk), føroysk-donsk og donsk-føroysk umframt ensk-ensk orðabók í vavi sum Advanced Learner's Dictionary (OUP) ella Longman's Dictionary of Contemporary English.

31.1 Í próvdømingini verður dentur fyrst og fremst lagdur á, hvussu próvtakarin megnar at brúka enska málið. Væntað verður, at hann er nøkulunda stinnur í idiomatikki, semantikki, syntaksi, morfologi og ortografi. Tað, sum mett verður um, er, í hvønn mun próvtakarin megnar enska málbygnaðin.

At enda verður eisini tikið við í dømingina ein meting av, hvussu væl og fjølboytt í vavi samlaða avrikið er skipað.

31.2 Givið verður 1 próvtal fyri alt tað skrivliga avrikið. Próvtalið verður givið við støði í einari heildarmeting.

Miðnámsskúlin í Suðuroy
FO-950 Porkeri
Tlf: 614201
Fax: 372950
Send okkum teldupost