Midnam.fo

Fylgiskjal 17

Juli 1996

Studentaskúlakunngerðin

Latín

Málslig deild

Kravt stig

Endamálið

1. Endamálið er:

a)	at næmingarnir fáa innlit í orðatilfarið og bygnaðin í latínska málinum við atliti at, fyri ein part lesing av rómverskum bókmentum, fyri ein part fatan av týdninginum hjá tí latínska málinum fyri evropeisku nútíðarmálini og av almennum málsligum spurningum, og
b)	at næmingarnir fáa innlit í tann rómverska ímyndanarheimin og evnismentanina, so at teir menna evni síni at eygleiða og skilja sambandið millum mál og mentan.

Undirvísingin

2. Undirvísingin fevnir um

1)	innførslu í tað latínska málið, og í hesum føri verður serligur dentur lagdur á høvuðsorðatilfar, á ta bendingarlæru (morfologi) og á ta setningslæru (syntaks), sum eru neyðugar til tess at duga at lesa og umseta latínskar tekstir, og sum eru týðandi fyri almenna málfatan. Undirvíst verður í heildarsetningsgreining;
2)	lesing og umseting av samanhangandi latínskum tekstum: óviðgjørdum, umskrivaðum, tillagaðum ella - í byrjanartíðini - eftirgjørdum. Næmingarnir venjast gjøgnum arbeiðið við málsligum og mentanarligum spurningum í tí einstaka teksti at koma fram til eina samlaða tekstfatan;
3)	innførslu í nýtslu av hjálparamiðlum: orðabók, mállæru, parallellumsetingum o.a., og
4)	innførslu í bókmentasøgu og samfelagslig og fornfrøðilig viðurskifti í tann mun, teir lisnu tekstirnir elva til tað.

Próvtøkan

3.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

3.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp sum próvtøkupensum 4-6 normalsíður av lisnum upprunateksti frá tíðini 100 f.Kr. til 100 e.Kr. og 5-8 normalsíður av øðrum teksti, ið eru nýttar aftaná byrjanartíðina og sum er eins torførur og upprunatekstur. Verður skanderað poesi uppgivin, verða 25 ørindi roknað sum 1 normalsíða.

3.3 Próvtøkupensum hjá sjálvlesandi og næmingum, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er 16 normalsíður, av hesum í minsta lagi 4 normalsíður upprunatekstur frá tíðini 100 f.Kr. til 100 e.Kr. og 5-8 normalsíður av øðrum teksti, ið eru nýttar aftaná byrjanartíðina og sum er eins torførur og upprunatekstur. Verður skanderað poesi uppgivin, verða 25 ørindi roknað sum ein normalsíða.

3.4 Próvtakarin hevur í fyrireikingarrúminum atgongd til rein eintøk av øllum bókum og ljóstøkum, sum hava verið brúkt í undirvísingini. Próvtakarin hevur ikki loyvi at taka við egin eintøk av bókum, tekstum og umsetingum. Próvtakarin má hava egnar uppskriftir við í fyrireikingarrúmið. Egnar uppskriftir fevna um tær umsetingar, sum próvtakarin sjálvur hevur gjørt og skrivað niður. Einans tær uppskriftir, próvtakarin hevur gjørt í fyrireikingartíðini, kunnu havast við inn til próvhoyringina. Sum uppskriftir verður roknað umseting av orðum og einstøkum orðingum, men tó ikki umseting, ið er skrivað í fyrireikingartíðini, av øllum próvtøkutekstinum ella av pørtum av honum.

3.5 Próvhoyringin fevnir um upplestur, umseting, málsliga greining og innihaldsfatan av einum tekstabroti upp á í mesta lagi 1/3 normalsíðu. Próvtøkuspurningarnir mugu ikki innihalda vegleiðandi spurningar ella yvirskrift. Undir próvhoyringini skal tíðin til tey einstøku evnini lagast eftir avriksstøðinum hjá próvtakaranum. Allur próvtøkuteksturin skal umsetast. Umsetingin skal vera tekstatrúgvur á munnrøttum føroyskum og skal vera sjálvstøðugt avrik hjá próvtakaranum. Tá umsetingin er liðug, velur próvhoyrarin eitt ella tvey brot úr próvtøkutekstinum, har próvtakarin skal roynast í málsligari greining. Tey krøvini, sum verða sett til ta málsligu greiningina, eru, at próvtakarin kennir:

1)	nominalmorfologina, tó undantikið tey meiri sjáldsomu óbundnu fornøvnini (indefinit pronomen)
2)	verbalmorfologina við atliti at præsens- og perfektumstovnum, persónsendingum í aktiv og passiv eins og perfektum indikativ aktiv, og præsens og perfektum infinitiv og participium,
3)	týdningarmiklar setningsliðir, umframt grundorð, umsøgn, ávirki og atviki, og
4)	setningssløgini (høvuðssetningar, tey týdningarmiklastu sløgini av eykasetningum, accusativus cum infinitivo og ablativus absolutus).

Próvtakarin skal gera greiðu fyri meining og innihaldi í tekstabrotinum umframt tí høpi, tekstabrotið stendur í.

4. Givið verður 1 próvtal fyri alt avrikið. Undantikið upplesturin skulu avrikini í teimum einstøku pørtunum av próvtøkuni týðiliga ávirka ásetanina av endaliga próvtalinum.

Málslig deild

Miðstig

Endamálið

5. Endamálið er,

a)	at næmingarnir menna evni síni at umseta og skilja latínskar upprunatekstir,
b)	at næmingarnir styrkja almennu málfatan sína, og
c)	at næmingarnir økja um kunnleika sín til tað rómverska samfelagið, tess ímyndanarheim og evnismentan og tess týdning fyri tann seinna evropiska siðaarvin.

Undirvísingin

6. Pensum fevnir um uml. 40 normalsíður av upprunateksti, helst frá tíðarskeiðinum 100 f.Kr. til 100 e.Kr. Í minsta lagi á tveimum økjum skal í sambandi við lestur av upprunateksti eins og av umsettum teksti tryggjast breiðari innlit í høvundaverk ella evni av høvuðstýdningi. Eitt av økjunum kann vera frá tí seinna latínska siðaarvinum.

7. Undirvísingin fevnir um

1)	at dýpa longu vunnið mállæruhegni við denti á einum neyvum málsligum arbeiðshátti,
2)	at vaksa um høvuðsorðatilfarið við at vísa á tann týdning, sum latín hevur fyri nútíðarmál (lánorð, týðingarlán, nýggjyrði v.m.),
3)	at taka uppí fornfrøðiligt tilfar eins og annað uppískoytistilfar.

Tekstirnir verða lisnir við atliti at málsligari, bókmentaligari og søguligari fatan.

Próvtøkan

8.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. Umleið 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming

8.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp sum próvtøkupensum 20 normalsíður, nøkulunda javnt tiknar burtur úr lisnum pensum. 2 øki, ið eru serliga nágreiniliga lisin, skulu vera umboðað. Verður skanderað poesi givin upp, verða 25 ørindi roknað sum 1 normalsíða.

8.3 Próvtøkupensum hjá sjálvlesandi og næmingum, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er tað sama sum lesipensum: uml. 40 normalsíður av upprunateksti. Verður skanderað poesi givin upp, verða 25 ørindi roknað sum 1 normalsíða.

8.4 Próvtakarin hevur í fyrireikingarrúminum atgongd til rein eintøk av øllum bókum og ljóstøkum, sum hava verið brúkt í undirvísingini. Próvtakarin hevur ikki loyvi til at taka við egin eintøk av bókum, tekstum og umsetingum. Próvtakarin má hava egnar uppskriftir við í fyrireikingarrúmið. Egnar uppskriftir fevna um tær umsetingar, sum próvtakarin sjálvur hevur gjørt og skrivað niður. Einans tær uppskriftir, próvtakarin hevur gjørt í fyrireikingingartíðini, kunnu havast við inn til próvhoyringina. Sum uppskriftir verður roknað umseting av orðum og einstøkum orðingum, men tó ikki umseting, ið er skrivað undir fyrireikingartíðini, av øllum próvtøkutekstinum ella av pørtum av honum.

8.5 Próvhoyringin fevnir um upplestur, umseting, málsliga greining og innihaldsfatan av einum tekstabroti upp á í mesta lagi 1/3 normalsíðu, tikið burturúr uppgivna pensum. Próvtøkuspurningarnir mugu ikki innihalda vegleiðandi spurningar ella yvirskrift. Ískoytistilfar og brúktar umsetingar kunnu takast uppí próvhoyringina. Undir próvhoyringini skal tíðin til tey einstøku evnini lagast eftir avriksstøðinum hjá próvtakaranum. Allur próvtøkuteksturin skal umsetast. Umsetingin skal vera tekstatrúgv og á munnrøttum føroyskum og skal vera sjálvstøðugt avrik hjá próvtakaranum. Tá umsetingin er liðug, velur próvhoyrarin eitt ella tvey brot úr próvtøkutekstinum, har próvtakarin skal roynast í málsligari greining. Tey krøv, sum sett verða til ta málsligu greiningina, eru: kompleks syntaks, møguliga við ymiskum greiningum, smároyndir í morfologi og leitiformum. Próvtakarin skal gera greiðu fyri meining og innihaldi í tekstabrotinum umframt tí høpi, sum tekstabrotið stendur í.

9. Givið verður 1 próvtal fyri alt avrikið. Undantikið upplesturin skulu avrikini í teimum einstøku pørtunum av próvtøkuni týðiliga ávirka ásetanina av endaliga próvtalinum.

Málslig deild

Hástig

Endamálið

10. Endamálið er,

a)	at næmingarnir gerast førir fyri at lesa latínskar tekstir og at umseta teir til samsvarandi og fjølbroytt føroyskt,
b)	at næmingarnir fáa víðkaðan kunnleika um latínska bendingarlæru (morfologi), setningslæru (syntaks) og merkingarfrøði (semantikk) og tann vegin kunnleika til almennar málsligar bygnaðir,
c)	at næmingarnir fáa kunnleika um týdningarmiklar tættir í rómverska samfelagnum, tess bókmentir, ímyndanarheim og evnismentan, sum tað kemur til sjóndar í tekstum og øðrum tilfari, og
d)	at næmingarnir fáa skil fyri týdninginum hjá rómversku mentanini og latínska málinum fyri seinni evropiskan siðaarv.

Undirvísingin

11. Undirvísingin byggir á latínskar upprunatekstir. Lisnar verða uml. 110 normalsíður. Bæði prosa og poesi skulu vera partur av pensum og svara til í minsta lagi 1/3 hvør. Tekstirnir skulu serliga veljast millum verk frá tíðarskeiðinum 100 f.Kr. til 100 e.Kr., og pensum verður sett saman soleiðis, at næmingarnir fáa kunnleika til grundleggjandi tekstasløg og týdningarmiklar rithøvundar.

Innihaldið í undirvísingini

12.1 Undirvísingin fevnir um:

1)	mállærugreining og stílistiska eygleiðing,
2)	brúk av hjálparmiðlum í lærugreinini (orðabøkur, mállærur, viðmerkingar, handbøkur o.a.),
3)	brúk av umsetingum, soleiðis at lisin tekstabrot síggjast í søguligum og bókmentaligum høpi,
4)	Uppítakan av fornfrøðiligum og øðrum tilfari og øðrum, ið gevur tekstunum útsýni.

12.2 Tekstirnir verða lisnir við atliti at bæði málsligari, bókmentaligari og søguligari fatan.

12.3 Næmingarnir gera í 2. studentaskúlaflokki skrivligt arbeiði, sum fevnir um:

a)	umseting til føroyskt
b)	morfologiska og syntaktiska greining
c)	samanbering av upprunateksti og parallellumseting
d)	tekstviðmerkingar og evnisviðgerð

12.4 Í byrjanini í 3. studentaskúlaflokki velur bólkurin, hvat av teimum báðum próvtøkuuppgávusløgunum valbólkurin vil venja við atliti at skrivligari studentspróvtøku.

12.5 Ein partur av teimum skrivligu venjingunum verður gjørdur í sambandi við tekstirnar, sum valbólkurin arbeiðir við í munnligu undirvísingini. Í 2. studentaskúlaflokki verða latnar inn 8 fríar uppgávur upp á 0,5 - 1,5 síðu ella 16 umsetingar upp á 0,5 - 1 síðu. Tvær umsetingar svara til eina fría uppgávu. Í 3. studentaskúlaflokki verða latnar inn annaðhvørt 13 fríar uppgávur á 1 - 1,5 síðu ella 26 umsetingar upp á uml. 1 síðu. Annaðhvørt bert fríar uppgávur ella umsetingar skulu latast inn.

12.6 Arbeiðið við høvuðsuppgávuni skal hava samband við endamálsorðingina fyri latín. Uppgávutittulin skal hava ávísing til undirbókmentir, sum gevur næminginum møguleika at gera greiðu fyri einum ávísum greiðsluevnisøki, og við sær hava fylgiskjal við einum latínskum upprunateksti upp á uml. 2 normalsíður, soleiðis at næmingurin við eini greining av fylgiskjalinum kann geva eina meting av greiðsluevnisøkinum.

Próvtøkan

13. Hildin verður ein munnlig og skrivlig próvtøka.

14.1 Til munnligu próvtøkuna er fyrireikingartíðin umleið 30 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

14.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp 60 normalsíður, nøkulunda javnt tiknar burtur úr lisnum pensum. Verður skanderað poesi givin upp, verða 25 ørindi roknað sum 1 normalsíða.

14.3 Próvtøkupensum fyri sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er tað sama sum lesipensum: uml. 110 normalsíður av upprunateksti. Verður skanderað poesi givin upp, skulu 25 ørindi roknast sum 1 normalsíða.

14.4 Próvtakarin hevur í fyrireikingarrúminum atgongd til rein eintøk av øllum bókum og ljóstøkum, sum hava verið brúkt í undirvísingini. Próvtakarin hevur ikki loyvi til at taka við egin eintøk av bókum, tekstum og umsetingum. Próvtakarin má hava egnar uppskriftir við í fyrireikingarrúmið. Egnar uppskriftir fevna um tær umsetingar, sum próvtakarin sjálvur hevur gjørt og skrivað niður. Einans tær uppskriftir, próvtakarin hevur gjørt í fyrireikingartíðini, kunnu havast við inn til próvhoyringina. Sum uppskriftir verður roknað umseting av orðum og einstøkum orðingum, men tó ikki umseting, ið er skrivað undir fyrireikingartíðini, av øllum próvtøkutekstinum ella pørtum av honum.

14.5 Próvhoyringin fevnir um upplestur, umseting, málsliga greining og innihaldsfatan av einum tekstabroti upp á uml. 1/2 normalsíðu. Próvtøkuspurningarnir mugu ikki innihalda vegleiðandi spurningar ella yvirskrift. Próvtakarin skal sjálvur skipa fyri svarum upp á próvtøkuspurningin. Allur próvtøkuteksturin skal umsetast. Umsetingin skal vera tekstatrúgv og vera á munnrøttum føroyskum og skal vera sjálvstøðugt avrik hjá próvtakaranum. Tá umsetingin er liðug, velur próvhoyrarin eitt ella tvey brot úr próvtøkutekstinum, har próvtakarin skal roynast í málsligari greining. Tey krøv, sum sett verða til ta málsligu greiningina, eru: kompleks syntaks, møguliga við ymiskum greiningum, smároyndir í morfologi, sambandið millum mállæru og merkingarfrøði (og millum føroyskt og latín). Próvtakarin skal gera greiðu fyri meining og innihaldi í tekstabrotinum og tí høpi, sum tekstabrotið stendur í, umframt bakgrund og høpi, sum tekstabrotið stendur í í mun til restina av pensum. Fornfrøðiligt og annað ískoytistilfar kann vera tikið uppí.

15. Givið verður 1 próvtal fyri alt avrikið. Undantikið upplesturin skulu avrikini í teimum einstøku pørtunum av próvtøkuni týðiliga ávirka ásetanina av endaliga próvtalinum.

16.1 Skrivliga próvtøkan varir 5 tímar. Próvtøkuuppgávan er ein uppgávurøð, sum fevnir um

a)	eina umsetingaruppgáva úr latíni til føroyskt,
b)	eina viðmerkingaruppgávu (kommenteringsuppgávu).

Umsetingaruppgávan fevnir um ein latínskan tekst, sum er lættari tillagaður, og sum telur 150-175 orð. Hann skal umsetast til eitt tekstatrúgvt, munnrætt føroyskt. Viðmerkingaruppgávan fevnir um ein ótillagaðan latínskan upprunatekst upp á uml. 1 normalsíðu, har 50-75 orð skulu sum eftirlit umsetast til føroyskt. Við tekstinum fylgir ein parallellumseting. Til tess at dýpa evnið verður úr øllum tekstinum settur

1)	ein spurningur í syntaktiskari greining,
2)	ein spurningur í tekstafatan,
3)	nakrir spurningar um tekstabakgrund, har ið í minsta lagi tveir spurningar skulu svarast.

16.2 Próvtakarin skal svara aðrari av teimum báðum uppgávunum í uppgávuraðinum.

16.3 ²⁾ (Strikað).

17. Svarið verður dømt sum ein heild, har kontrollumsetingin og syntaktiska lutaruppgávan í viðmerkingaruppgávuni viga dupult. Givið verður 1 próvtal fyri alt svarið.

Støddfrøðilig deild

Miðstig

Endamálið

18. Endamálið er,

a)	at næmingarnir fáa grundleggjandi kunnleika til latínskt mál og latínska mentan, so at teir - hjálptir við orðabók og mállærubók - gerast førir fyri at lesa samanhangandi latínskar tekstir, og
b)	at næmingarnir við hesum fáa fatan av týdninginum, sum latín hevur fyri nútíðarmál og almennar málsligar spurningar.

Undirvísingin

19.1 Lisnar verða um 25 normalsíður. 15 síður av samlaða pensum skulu vera upprunatekstir, serliga frá tíðarskeiðinum 100 f.Kr. til 100 e.Kr. Annars kunnu tekstir verða lisnir frá øllum latínskum siðaarvi.

19.2 Lisið verður við atliti at málsligari og innihaldsligari fatan av tí einstaka tekstinum. Morfologi og syntaks, orðatilfar og realia verða viðgjørd í tann mun, tað er neyðugt fyri at kunnu umseta og skilja tekstirnar.

19.3 Undirvíst verður í orðagerð og heilsetningsgreinan. Næmingarnir skulu venja seg við at brúka orðabók, mállæru og aðrar hjálparmiðlar.

Próvtøkan

20.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

20.2 Næmingar, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, geva upp sum próvtøkupensum 15 normalsíður av lisnum upprunateksti. Verður skanderað poesi givin upp, verða 25 ørindi roknað sum 1 normalsíða.

20.3 Próvtøkupensum fyri sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er tað sama sum lesipensum: umleið 25 normalsíður av upprunateksti. Verður skanderað poesi givin upp, skulu 25 ørindi roknast sum 1 normalsíða.

20.4 Próvtakarin hevur í fyrireikingarrúminum atgongd til rein eintøk av øllum bókum og ljóstøkum, sum hava verið brúkt í undirvísingini. Próvtakarin má hava við egnar uppskriftir í fyrireikingarrúmið. Egnar uppskriftir fevna um umsetingar, sum próvtakarin sjálvur hevur gjørt og skrivað niður. Einans tær uppskriftir, sum próvtakarin hevur gjørt í fyrireikingartíðini, kunnu havast við inn til próvhoyringina. Sum uppskriftir verða roknað umseting av orðum og einstøkum orðingum, men ikki umseting, ið er skrivað í fyrireikingartíðini, av øllum próvtøkutekstinum ella av pørtum av honum,

20.5 Próvhoyringin fevnir um upplestur, umseting, málsliga greining og innihaldsfatan av einum tekstabroti upp á í mesta lagi 1/3 normalsíðu, tikið úr lisnum pensum. Próvtøkuspurningarnir mugu ikki innihalda vegleiðandi spurningar ella yvirskrift. Undir próvhoyringini skal tíðin til tey einstøku evnini lagast eftir avriksstøðinum hjá próvtakaranum. Allur próvtøkuteksturin skal umsetast. Umsetingin skal vera tekstatrúgv og á munnrøttum føroyskum og skal vera sjálvstøðugt avrik hjá próvtakaranum. Tá umsetingin er liðug, velur próvhoyrarin eitt ella tvey brot úr próvtøkutekstinum, har próvtakarin skal roynast í málsligari greining. Tey krøv, sum verða sett til ta málsligu greiningina, eru: grundleggjandi morfologisk vitan, orðagreining og týdningarmiklir setningsliðir. Próvtakarin skal gera greiðu fyri meining og innihaldi í tekstabrotinum umframt tí høpi, sum tekstabrotið stendur í.

21. Givið verður 1 próvtal fyri alt avrikið. Undantikið upplesturin skulu avrikini í teimum einstøku pørtunum av próvtøkuni týðiliga ávirka ásetanina av endaliga próvtalinum.

Miðnámsskúlin í Suðuroy
FO-950 Porkeri
Tlf: 614201
Fax: 372950
Send okkum teldupost